الزامات و روش‌های برنامه ریزی نگهداری و تعمیرات 10 عنصر حیاتی

مفهوم برنامه ریزی نگهداری و تعمیرات (نت) چیست؟ انجام برنامه ریزی نگهداری و تعمیرات چه اثراتی در کار تیم فنی خواهد داشت؟ چطور باید برنامه‌ریزی نگهداری و تعمیرات را توسط نرم‌افزار نگهداری و تعمیرات CMMS انجام داد؟ در این مقاله تمام الزاماتی که باید در برنامه‌ریزی نت در نظر بگیرید به طور کامل شرح داده خواهد شد.

آخرین به‌روزرسانی محتوا: ۲۵ مهر ۱۴۰۵ — بخش‌های «مراحل برنامه‌ریزی»، «افق‌های زمانی»، «شرح وظایف»، «شاخص‌ها» و «پرسش‌های متداول» اضافه شد.

برنامه‌ریزی نگهداری و تعمیرات چه اثری بر نتیجه فعالیت‌های فنی دارد؟

برنامه‌ریزی درست نگهداری و تعمیرات چیزی است که معمولا در سازمان‌ها به آن بی توجهی شده است. در صورتی که انجام آن می‌تواند از هدررفت زمان، انرژی و هزینه به مقدار زیادی جلوگیری کند.

برنامه‌ریزی نگهداری و تعمیرات (نت): گامی کلیدی در ارتقای راندمان و پویایی سازمان

برنامه‌ریزی نگهداری و تعمیرات (نت) فرآیندی نظام‌مند و هدفمند برای تعیین وظایف، زمان‌بندی و منابع مورد نیاز جهت حفظ و ارتقای کارایی تجهیزات، ماشین‌آلات، تأسیسات و سایر دارایی‌های فیزیکی یک سازمان است. این برنامه‌ریزی نقشی حیاتی در تضمین راندمان عملیاتی، کاهش هزینه‌ها، ارتقای سطح ایمنی و تضمین کیفیت خدمات ارائه شده ایفا می‌کند.

برای برنامه‌ریزی نگهداری و تعمیرات چه مواردی را باید لحاظ کرد؟

موارد مختلفی مثل تجهیزات، فعالیت ها، زمانهای کاری، نیروی انسانی، قطعات یدکی و غیره بایدمدنظر قرار گیرد.

فیلم الزامات برنامه‌ریزی نگهداری و تعمیرات در واحدهای فنی

---

فهرست محتوی این مقاله:

1. نقش تجهیزات، فعالیت ها و زمانهای کاری در برنامه ریزی نگهداری و تعمیرات
2. نقش نیروی انسانی و قطعات یدکی در اجرای فعالیت های نگهداشت
3. درخواست کار، دستورکار، واحد بهره برداری و پیمانکاران
4. دانلود فیلم الزامات برنامه ریزی نگهداری و تعمیرات
5. دانلود فایل PDF مقاله
6. دانلود پادکست مقاله

---

۱. نقش تجهیزات، فعالیت‌ها و زمان‌بندی کاری در برنامه‌ریزی نگهداری و تعمیرات

زمانی که بخواهیم برنامه‌ریزی فعالیت نگهداشت تجهیز را انجام دهیم، باید چه عناصری را در نظر بگیریم. برنامه‌ریزی نگهداری و تعمیرات معمولا در شرکت‌ها به درستی تعریف نمی‌شود و مدیریت به آن بی‌توجه است. در صورتی که با انجام برنامه‌ریزی درست، عملکرد تیم نگهداری و تعمیرات تا حد زیادی قابل ارتقاء است. هم‌چنین باعث تسهیل کارها، کاهش هزینه و حذف فعالیت‌های بدون ارزش افزوده می‌شود.

اما وقتی از برنامه‌ریزی در واحد فنی صحبت می‌کنیم، منظور ما چه چیزی است؟

• تجهیزات: اولین مورد این نکته است که بدانیم با استفاده از برنامه ریزی، قرار است روی چه تجهیزاتی کار کنیم. اگر در حال برنامه ریزی برای اجرای فعالیت های PM هستیم، بدانیم که چه تجهیزاتی را باید در این برنامه دخیل کنیم. یا اگر درخواستکارهای تعمیراتی را مدنظر داریم، بدانیم چه تجهیزاتی مدنظر ماست.
• فعالیت: چه فعالیت هایی را باید انجام دهیم؟ معمولا در بحث نت برنامه ریزی شده (PM) فعالیت ها از قبل برنامه ریزی شده است. همچنین در بحث درخواستکارهای تعمیراتی، از آنجا که ممکن است درخواست تکراری باشد، میتوانیم پیش بینی کنیم که چه فعالیتهایی در این موقعیت باید انجام شود. نرم افزار باید امکان این را داشته باشد که بر اساس سوابق قبلی، بتواند فعالیت های مرتبط با درخواستکار را ثبت و در اختیار ما بگذارد. این خیلی مهم است که قبل از شروع به انجام کار، بدانیم احتمالا چه کارهایی را باید انجام دهیم.
• زمان‌کاری: فعالیت‌های ما قرار است چقدر زمان ببرد؟ ما چک لیستی را صادر میکنیم که شامل چند فعالیت است. اما نمیدانیم این فعالیت ها چقدر زمان میبرد. با این پیشفرض که چک لیست به درستی پر شده باشد، اگر بررسی کنیم متوجه میشویم که در هر دفعه، چک لیست زمان متفاوتی را تجربه کرده است. یکی از دلایلی که واحد بهره برداری با واحد تعمیرات همکاری مناسبی ندارد همین است. واحد تولید تجهیزی را برای انجام فعالیت نگهداشت متوقف میکند، اما انجام آن فعالیت 2 یا 3 ساعت زمان میبرد. محاسبه زمان کاری، میتواند در این زمینه بسیار به شما و هماهنگی میان واحدها کمک کند.

۲. نقش نیروی انسانی و قطعات یدکی در اجرای فعالیت‌های نگهداشت

• نیروی انسانی: چه تعداد نیروی انسانی و چه تخصص هایی برای انجام کار نیاز است؟ از این طریق میتوانیم در برنامه ریزی نگهداری و تعمیرات لحاظ کنیم که برای هر فعالیت، چه تعداد نیروی انسانی و چه تخصص هایی باید در نظر بگیریم و چطور برنامه ریزی کنیم تا با نیروهای موجود، بیشترین بهره وری را به دست بیاوریم.
• قطعات یدکی: در برنامه ریزی نگهداری و تعمیرات ما، چه قطعات یدکی باید در نظر گرفته شود؟ اگر برای انجام یک چک لیست نتوانیم قطعات یدکی را پیش بینی کنیم، کلیت برنامه ریزی نگهداری و تعمیرات زیر سوال می‌رود. ما یک چک لیست را برنامه ریزی میکنیم که یک فعالیت را در یک بازه زمانی مشخص انجام بدهیم. بر اساس آن برنامه ریزی باید بتوانیم قطعات یدکی که احتمالا مورد نیاز میشود را در نظر بگیریم. در نظر داشته باشید که موارد بالا قطعی نیست و حکم پیشبینی را دارد. بنابراین ممکن است در یک درخواست کار، قطعه یدکی یا زمان کاری پیشبینی شده محقق نشود. با این حال سعی ما این است که تا حد امکان بتوانیم با تخمین این موارد، به بیشترین اثربخشی برسیم.

۱۰ عنصر حیاتی در برنامه‌ ریزی نگهداری و تعمیرات

1. تجهیزات یا دارایی‌های فیزیکی
2. فعالیت‌های نگهداری و تعمیرات
3. زمان‌کاری واحد تولید
4. نیروی انسانی فنی
5. قطعات یدکی (دوره آموزش مجازی مدیریت موجودی قطعات یدکی)
6. درخواست کار فنی
7. دستورکار فنی
8. بهره‌بردار یا تولید
9. پیمانکاران تعمیراتی
10. ابزار نگهداری و تعمیرات یا ابزار فنی (دوره آموزش مجازی مدیریت ابزار نگهداری و تعمیرات)

---

۳. درخواست کار، دستورکار، واحد بهره‌برداری و پیمانکاران

• درخواست کار: این مورد به هم‌پوشانی درخواست‌کارهای تعمیرات و نگهداشت اشاره دارد. تصور کنید یک درخواست‌کار تعمیراتی برای یک تجهیز صادر می‌شود. هم‌زمان شما می‌دانید که چک لیست هفتگی این تجهیز در 2 روز آینده باید انجام شود. اینجا منطق حکم می‌کند که شما با توجه به توقف تجهیز، چک لیست هفتگی را هم انجام بدهید تا از توقف دوباره آن جلوگیری کنید. بنابراین تیم فنی باید بداند چه چک لیست ها و درخواستکارهایی در جریان است تا بتواند با ایجاد هماهنگی بین آنها، بهترین نتیجه را از آن به دست بیاورد.
• بهره‌برداری: بخشی از بحث برنامه ریزی نگهداری و تعمیرات، هماهنگی با واحد بهره برداری است. خیلی وقت ها واحد فنی در ابتدای سال یک برنامه ریزی برای PM تجهیزات انجام میدهد و بعد چک لیست هایی را در بازه های ماهانه یا دوماهه در اختیرا نفرات تعمیراتی میگذارد تا آنها را انجام بدهند. اما نفرات تعمیراتی خودشان باید با واحد بهره برداری وارد چالش شوند تا بتوانند تجهیز را برای انجام فعالیت های نگهداشت متوقف کنند. خیلی وقت ها هم این کار انجام نمیشود و چک لیست فقط تیک میخورد. واقعیت این است که هم واحد فنی باید برنامه فعالیت های خود را به واحد بهره برداری بدهد و هم بهره برداری برنامه تولیدش را در اختیار واحد فنی بگذارد تا با کمترین توقف، بیشترین زمان بهره برداری برای سازمان برنامه ریزی شود.
• دستورکار: با توجه به همه اطلاعاتی که واحد فنی از موارد بالا دریافت کرده، باید بتواند دستورکار مرتبط با آن را صادر کند و مشخص کند که چه افرادی باید چه کارهایی را انجام بدهند.
• پیمانکاران: گاهی اوقات چک لیست ها باید به وسیله پیمانکاران بیرونی انجام شوند. این پیمانکاران از چه طریقی انتخاب شده اند، به چه شکل ارزیابی شده اند و غیره.
• ابزار نت: میتوان این بخش را بخشی از قطعات یدکی در نظر گرفت. اما به طور کلی این قسمت اشاره به ابزارهایی دارد که برای انجام فعالیت مورد نیاز است. برای مثال میتوان به برخی ابزارهای خاص مثل آچارهای ویژه، چسب های مخصوص و روانکارهای خاص اشاره کرد که البته در اکثر سازمانها چالش زیادی به حساب نمی آید.

اهمیت برنامه‌ریزی نت:

• افزایش راندمان: با پیشگیری از خرابی‌های ناگهانی و توقف‌های ناخواسته، راندمان تولید و ارائه خدمات به طور قابل توجهی افزایش می‌یابد.
• کاهش هزینه‌ها: برنامه‌ریزی دقیق نت، از بروز خرابی‌های پرهزینه و نیاز به تعمیرات اضطراری جلوگیری می‌کند و به تبع آن، هزینه‌های عملیاتی را به طور چشمگیری کاهش می‌دهد.
• ارتقای سطح ایمنی: با پیش‌بینی و شناسایی خطرات احتمالی، می‌توان از بروز حوادث ناگوار و مخاطرات ایمنی جلوگیری کرد و محیط کاری امن‌تر را برای کارکنان و مراجعان فراهم نمود.
• تضمین کیفیت خدمات: با حفظ و ارتقای کارایی تجهیزات و دارایی‌ها، کیفیت خدمات ارائه شده به مشتریان به طور مداوم تضمین می‌شود.

روش‌های برنامه‌ریزی نت:

1. برنامه‌ریزی بر اساس زمان: انجام تعمیرات و نگهداری در فواصل زمانی مشخص، بدون در نظر گرفتن وضعیت واقعی تجهیزات.
2. برنامه‌ریزی بر اساس کارکرد: انجام تعمیرات و نگهداری پس از رسیدن تجهیزات به یک حداکثر کارکرد مشخص.
3. برنامه‌ریزی بر اساس وضعیت: انجام تعمیرات و نگهداری بر اساس پایش وضعیت تجهیزات و پیش‌بینی خرابی.
4. برنامه‌ریزی پیشگیرانه: انجام اقداماتی برای جلوگیری از بروز خرابی.
5. برنامه‌ریزی پیشگویانه: پیش‌بینی خرابی تجهیزات با استفاده از روش‌های تحلیل داده.
6. برنامه‌ریزی تلفیقی: ترکیبی از روش‌های مختلف برنامه‌ریزی.

انتخاب روش مناسب:

انتخاب روش مناسب برنامه‌ریزی نت به عوامل مختلفی مانند نوع تجهیزات، اهمیت و ضرورت کارکرد آنها، هزینه‌های عملیاتی و سطح ریسک‌پذیری سازمان بستگی دارد.

مزایای برنامه‌ریزی نت:

• افزایش راندمان و پویایی سازمان: با کاهش زمان توقف تولید یا ارائه خدمات، راندمان و پویایی سازمان به طور قابل توجهی افزایش می‌یابد.
• کاهش هزینه‌های عملیاتی: با پیشگیری از بروز خرابی‌های ناگهانی و نیاز به تعمیرات اضطراری، هزینه‌های عملیاتی به طور چشمگیری کاهش می‌یابد.
• ارتقای سطح ایمنی و بهداشت کار: با پیش‌بینی و شناسایی خطرات احتمالی، می‌توان از بروز حوادث ناگوار و مخاطرات ایمنی جلوگیری کرد و محیط کاری امن‌تر را برای کارکنان و مراجعان فراهم نمود.
• تضمین کیفیت خدمات و رضایت مشتریان: با حفظ و ارتقای کارایی تجهیزات و دارایی‌ها، کیفیت خدمات ارائه شده به مشتریان به طور مداوم تضمین می‌شود و رضایت آنها افزایش می‌یابد.
• بهبود مدیریت منابع: با استفاده بهینه از منابع انسانی، مالی و تجهیزاتی، اثربخشی و کارایی مدیریت منابع در سازمان ارتقا می‌یابد.

ابزارهای مورد استفاده در برنامه‌ریزی نت:

1. نرم‌افزارهای CMMS: برای مدیریت جامع نگهداری و تعمیرات
2. نمودارهای گانت: برای نمایش بصری برنامه‌ریزی
3. چک لیست‌ها: برای اطمینان از انجام تمام وظایف

در این مقاله با مفهوم برنامه ریزی نگهداری و تعمیرات و کارهایی که باید به عنوان فرایند برنامه‌ریزی نت در سازمان تعریف شوند آشنا شدیم. باز هم تاکید می‌کنیم که این فعالیت ها توسط چه کسانی، در چه زمانی و توسط چه واحدهایی انجام شود میتواند در هر سازمان متفاوت باشد و نباید برای همه سازمان ها نسخه واحد پیچید.

مراحل برنامه ریزی نگهداری و تعمیرات در ۷ گام

برنامه‌ریزی نت وقتی نتیجه می‌دهد که از یک مسیر مشخص عبور کند. این هفت گام، مسیر معمول اجرا در بیشتر سازمان‌هاست؛ ترتیب و جزئیات آن بسته به اندازه و نوع صنعت می‌تواند تغییر کند.

1. شناسایی و طبقه‌بندی تجهیزات: فهرست دقیق دارایی‌ها و تعیین بحرانیت هر تجهیز (اثر توقف بر تولید، ایمنی و هزینه) مشخص می‌کند منابع برنامه‌ریزی ابتدا به کدام تجهیز برسد.
2. انتخاب راهبرد نگهداری برای هر گروه تجهیز: نگهداری پیشگیرانه بر اساس زمان یا کارکرد، پایش وضعیت، یا نگهداری اصلاحی (اجرا تا خرابی)، بسته به بحرانیت و هزینهٔ خرابی.
3. تعریف کارهای استاندارد: برای هر وظیفه، مراحل کار، زمان تقریبی، تعداد و تخصص نیرو، قطعات و ابزار لازم یک‌بار مستند می‌شود تا هر دستورکار از روی آن ساخته شود.
4. تهیهٔ برنامهٔ اصلی و شکستن آن: برنامهٔ سالانهٔ PM به برنامهٔ ماهانه و هفتگی تبدیل می‌شود؛ با لحاظ ظرفیت واقعی نیروی انسانی تا بیش از توان تیم کار تعریف نشود.
5. هماهنگی با بهره‌برداری و پیمانکاران: زمان توقف تجهیز با واحد تولید و زمان حضور پیمانکار پیش از اجرا تأیید می‌شود.
6. تدارک قطعات و ابزار پیش از اجرا: قطعات و ابزار هر دستورکار قبل از شروع کار آماده می‌شود تا اجرا به‌دلیل انتظار برای قطعه متوقف نشود.
7. اجرا، ثبت و بازخورد: پس از اجرا، دستورکار با شرح کار، زمان واقعی، قطعهٔ مصرفی و علت خرابی بسته می‌شود؛ این داده‌ها مبنای اصلاح برنامه در دورهٔ بعد است.

انواع برنامه ریزی نگهداری و تعمیرات بر اساس افق زمانی

علاوه بر روش‌های برنامه‌ریزی (زمان‌مبنا، کارکردمبنا، وضعیت‌مبنا)، برنامه‌ریزی نت را می‌توان بر اساس افق زمانی هم تقسیم کرد. هر افق خروجی و هدف خودش را دارد:

افق	هدف	خروجی معمول
سالانه (بلندمدت)	تعیین راهبرد، بودجه و توقف‌های برنامه‌ریزی‌شدهٔ بزرگ	برنامهٔ اصلی PM، برنامهٔ تعمیرات اساسی، بودجهٔ نت
ماهانه (میان‌مدت)	تقسیم کارها بر ماه‌ها، تدارک قطعات و هماهنگی پیمانکار	فهرست کارهای ماه، سفارش قطعات
هفتگی (کوتاه‌مدت)	تعیین دقیق کار، زمان و نیرو و هماهنگی با تولید	برنامهٔ هفتگی و دستورکارهای صادرشده
روزانه	واگذاری کار به نفرات و واکنش به کارهای اضطراری	فهرست کار روزانه و به‌روزرسانی وضعیت دستورکارها

در بسیاری از سازمان‌ها، برنامهٔ هفتگی مهم‌ترین نقطهٔ اجرایی است؛ چون در همین سطح، کار با ظرفیت واقعی تیم و زمان توقف تولید هماهنگ می‌شود.

برنامه ریزی و زمان‌بندی نت چه تفاوتی دارند؟

برنامه‌ریزی (Planning) یعنی تعیین اینکه «چه کاری، با چه روشی و با چه منابعی» انجام شود. خروجی آن یک دستورکار کامل است. زمان‌بندی (Scheduling) یعنی تعیین اینکه «چه کسی و چه زمانی» آن کار را انجام دهد؛ یعنی قراردادن دستورکار در تقویم واقعی نیروی انسانی و توقف‌های تولید. خلط این دو، یکی از دلایل رایج ناکارآمدی برنامهٔ نت است.

شرح وظایف واحد برنامه ریزی نگهداری و تعمیرات

شرح وظایف دقیق در هر سازمان متفاوت است. فهرست زیر وظایف رایج یک واحد یا نقش برنامه‌ریز نت است:

• تهیه و بازنگری برنامهٔ نگهداری پیشگیرانه (PM) تجهیزات
• بررسی و اولویت‌بندی درخواست‌های کار
• تهیهٔ دستورکار کامل (شرح کار، نیرو، قطعات، ابزار و نکات ایمنی)
• هماهنگی با تولید، انبار قطعات و پیمانکاران
• پایش کارهای معوق (Backlog) و پیشرفت برنامه
• گزارش شاخص‌های برنامه‌ریزی به مدیریت نت
• بهبود کارهای استاندارد بر اساس بازخورد اجرا

شاخص‌های سنجش کیفیت برنامه ریزی نت

بدون اندازه‌گیری نمی‌توان فهمید برنامه‌ریزی کار می‌کند یا نه. چهار شاخص ساده و پرکاربرد:

• پایبندی به برنامهٔ PM: تعداد دستورکارهای PM که در موعد (یا پنجرهٔ مجاز) بسته شده‌اند، تقسیم بر کل PMهای برنامه‌ریزی‌شدهٔ همان دوره، ضرب در ۱۰۰.
• نسبت کار برنامه‌ریزی‌شده به اضطراری: سهم ساعت کار برنامه‌ریزی‌شده از کل ساعت کار نت. هرچه این نسبت بیشتر باشد، سازمان کمتر درگیر آتش‌نشانی است.
• کارهای معوق (Backlog): مجموع ساعت کارِ آمادهٔ اجرا تقسیم بر ظرفیت هفتگی تیم؛ نتیجه نشان می‌دهد صف کار چند هفته است.
• پایبندی به برنامهٔ هفتگی: درصد کارهای هفته که طبق برنامهٔ هفتگی انجام شده‌اند.

مقدار مطلوب این شاخص‌ها به نوع صنعت و بلوغ نت در هر سازمان وابسته است؛ ابتدا باید داده‌های پایهٔ خودتان را بسنجید. برای تعاریف استاندارد شاخص‌های نت می‌توانید به استاندارد EN 15341 مراجعه کنید.

برنامه ریزی نگهداری و تعمیرات با نرم‌افزار CMMS

در یک نرم‌افزار CMMS، برنامهٔ PM، دستورکار، موجودی قطعات و زمان‌بندی کار در یک‌جا ثبت می‌شوند و شاخص‌ها از همان داده‌ها ساخته می‌شوند؛ پس هماهنگی بین این عناصر دیگر دستی نیست. اگر می‌خواهید ببینید این فرایند در عمل چگونه انجام می‌شود، نرم‌افزار نگهداری و تعمیرات CMMS PMworks را بررسی کنید یا دموی نرم‌افزار را درخواست کنید.

پرسش‌های متداول دربارهٔ برنامه ریزی نگهداری و تعمیرات

برنامه ریزی نگهداری و تعمیرات از کجا شروع می‌شود؟

از فهرست دقیق تجهیزات و تعیین بحرانیت آن‌ها. تا مشخص نشود کدام تجهیز مهم‌تر است، منابع محدود نیروی انسانی و قطعات به‌درستی تقسیم نمی‌شود.

چه کسی مسئول برنامه ریزی نت است؟

در سازمان‌های کوچک معمولاً سرپرست نت و در سازمان‌های بزرگ‌تر یک واحد یا نقش مستقل «برنامه‌ریز نت». مهم این است که مسئولیت برنامه‌ریزی مشخص و پاسخ‌گو باشد، حتی اگر یک نفر چند نقش داشته باشد.

آیا برنامه ریزی نت بدون نرم‌افزار ممکن است؟

بله، با جدول و نمودار گانت می‌شود شروع کرد. اما با رشد تعداد تجهیزات، هماهنگی دستورکار، قطعه و نیرو به‌صورت دستی دشوار می‌شود؛ نرم‌افزار CMMS این هماهنگی را ثبت و قابل پیگیری می‌کند.

برنامهٔ PM را هر چند وقت یک‌بار باید بازنگری کرد؟

حداقل سالی یک‌بار، و پس از هر تغییر مهم مانند ورود تجهیز جدید، خرابی تکراری یا تغییر در شیفت و برنامهٔ تولید.

4. دانلود فیلم الزامات برنامه ریزی نگهداری و تعمیرات

دانلود فیلم الزامات برنامه ریزی نگهداری و تعمیرات با کیفیت بالا

5. دانلود فایل PDF مقاله

دانلود مقاله الزامات برنامه ریزی نگهداری و تعمیرات به فرمت پی دی اف PDF

6. دانلود فایل صوتی پادکست نگهداری و تعمیرات